_{Mumbai, India}

Buiten liggen de slippers breeduit. Je weet eigenlijk één ding heel zeker: het is druk. Dokter Chetan hoor je al meteen als je de deur binnenkomt. Hij klinkt vrolijk en duidelijk. Hindi — logisch — met flarden Engels. En ongemerkt luister ik mee. Hij adviseert met klem en zeer luide stem een zwangere vrouw niet vier dagen op vakantie te gaan. Een tweede vrouw laat de uitslag van het bloedonderzoek aan hem zien. Haar cholesterolgehalte is te hoog. En ze moet meer bewegen, vindt de dokter. Het zoontje van een bezorgd kijkende vader krijgt verschillende strips pillen mee. Ik zie nog net niet welke pillen. Voor de rest krijg ik werkelijk alles mee.

Ik zit bijeengepakt op een piepklein houten bankje naast een breeduitgevallen man. Ik kan mijn benen niet strekken, want voor mij zitten drie anderen opgepropt op een ander piepklein bankje. We zitten met ons allen als het ware in een smal voorportaal ter breedte van de praktijk, waar rechts ook de doktersassistente haar loket heeft. De bedragen krijg ik ook mee. Het varieert tussen de 50 en 300 roepies. Ik denk dat de gehele dokterspraktijk vijf bij vijf meter beslaat. Wachtruimte, onderzoeksbed, wc, geldla, kasten met medische spullen, bureau huisarts; 25 vierkante meter, dat is het. Ik heb ze in Mumbai kleiner gezien, deze eerstelijns dokterspraktijken in de publieke gezondheidszorg.

Ieder heeft een wit briefje bij zich waarop groot, met de hand, een getal is geschreven. Ik vraag aan mijn buurman waar ik mijn volgnummer kan halen. “Bij de buren”, hij wijst naar rechts. Maar de huisarts krijgt deze conversatie ook mee. Hij krijgt immers ook alles mee. Dus hij zegt met luide stem dat ik dat niet hoef en aan de beurt ben na die meneer, wijzend naar een man tegenover me. Ik zeg dat ik zonder problemen naar de buren kan lopen, dus ik sta al op. Maar wederom met klem: “Wait, don’t go”. Privileges van een witte man, dat gaat er door mijn hoofd. Dit is precies wat alleen witte mensen overkomt. Ik blijf er moeite mee hebben.

Schriftjes

Iedereen heeft zijn eigen medisch ‘dossier’ bij zich; een klein schriftje waar de general practitioner bijhoudt wat er allemaal gediagnosticeerd, geadviseerd of aan medicijnen voorgeschreven is. Die info kan ik niet ontcijferen, maar voor de rest hoef ik weinig te doen om te achterhalen wat er met iemand ‘aan de hand is’. De ruimte is open; er is geen deur tussen de wachtruimte en de rest van de praktijk. Ik zie dat de huisarts een cadeaubon krijgt. Een simpel gordijntje kan dichtgeschoven worden voor een onderzoeksbedje. Ik heb zicht op wat er gebeurt, nog net niet welk shotje ze krijgt toegediend. Er zijn hier geen geheimen. Niet voor de dokter, niet voor elkaar.

Zo’n schriftje lijkt me eigenlijk een goed idee. Gewoon zwart op wit, inkt op papier. Er kan niets gehackt worden; er is slechts een schriftje. In Gabon had ik alle uitslagen en röntgenfoto’s van de onderzoeken bij het bezoek aan een kliniek ook gewoon bij me. In een hele grote bruine envelop. Jij als patiënt bent de drager en hoeder van je dossier. Maar goed, ik weet niet of die schriftjes in heel Mumbai of India gangbaar zijn.

Bescherming

Iedereen in de praktijk van de huisarts weet nu dus ook dat ik hier in Mumbai ruim twee maanden woon en mijn tweede shot vaccinatie tegen rabies gezet wil hebben. Voor iedereen hoorbare antwoorden van mij op de vragen van de huisarts. Onschuldige ‘weetjes’ natuurlijk. Dus waar maak ik me druk over? In mijn tas heb ik mijn gekoelde en bij de apotheek gekochte vaccin klaar liggen. De assistente had dat al gezien — iets zou ook eens niet gezien worden — en maakt de vaccinatie klaar. Ze werpt het spuitje vervolgens tussen de schriftjes op het tafeltje van de dokter. Ik mag naast hem op een klein trapje gaan zitten. Hij prikt in mijn bovenarm. Klaar. Ik mag 50 roepies betalen bij de assistente, 50 cent. Ik sta, een beetje uit mijn doen, weer buiten. Het aantal slippers voor de ingang is groeiende.

Privacy

In de gym of het café worden duidelijk en hoorbaar telefoongesprekken gevoerd. Ik versta het niet, maar er is ook geen enkele schroom om boosheid of financiële transacties met een hele supermarkt te delen. In een café kon ik bijvoorbeeld de onderhandelingen over een overname tussen de mannen aan een tafeltje en iemand aan de telefoon gewoon volgen. In een andere koffietent kijkt de lokale clientèle met grote ogen naar een groep Chinezen. Ongegeneerd wordt de groep geobserveerd en geglimlacht. Ik vraag me af of het woord privacy bestaat in het Hindi of Marathi.

Persoonsgegevens

De bureaucratie in India lijkt fors. De autoriteiten, de banken, iedereen zweert bij heel veel informatie verzamelen. Voor het aanvragen van een visum bijvoorbeeld wordt jouw volledige doopceel gelicht. Zes pagina’s online invullen. Ik maak geen grap. Volledige namen van je ouders, je opleidingsgeschiedenis, waar je de laatste 10 jaar op vakantie bent geweest, gegevens van je laatste werkgever, welk geloof je aanhangt (‘geen geloof’ is geen optie): niets is voor de autoriteiten vreemd om te bevragen en elk veld heeft een asterisk: invullen is verplicht, anders kun je niet naar de volgende pagina. Vervolgens moet je de bewijslast — die uiteraard bij jou ligt — uploaden. Geen idee waar al deze gegevens worden bewaard, laat staan of ze ‘beschermd’ zijn. Je vult het in, anders geen visum. Je hiertegen verzetten heeft geen enkele zin.

Dit is uiteraard niet alleen in India een discutabel punt. De Amerikaanse inlichtingendienst NSA kijkt sowieso mee in al ons internetverkeer en zelfgekozen chatbots lezen zonder pardon je mail en vatten het samen, om nog maar te zwijgen over de algoritmes van LinkedIn of Facebook. In India is er ophef geweest over een Israëlische spyware — Pegasus geheten — die werd ingezet tegen critici van premier Modi.

Of wat dacht je van het adagium van De Telegraaf: als je niets verkeerds hebt gedaan, heb je ook niets te verbergen…

Zelf

Privacy heeft naast de bescherming van gegevens ook te maken met bescherming van de persoonlijke levenssfeer. Vooral de keuze of iets wel of niet tot jouw levenssfeer behoort, is voor mij fundamenteel. Jij maakt de keuze wat wel of niet verborgen blijft voor de ander. Jij maakt de keuze wie wel of niet toegang heeft tot jouw sfeer, of dat nu je huis, je lijf of je gedachtengoed is. Het is een keuze. Jij en niemand anders bepaalt wie jou mag aanraken of hoe intiem iemand mag zijn. Maar hoe zit dat dan in zogenaamde ‘wij’-culturen?

In collectivistische, oftewel ‘wij’-culturen lijkt ieder voor zich persoonlijk ‘bezit’ te zijn van de groep. Voor mij onvoorstelbaar. Uithuwelijken heeft in wezen ook met bezit te maken. De huwelijksmarkt is een transactiemarkt. Een totaal andere wereld dan ik gewend ben. De groep, dat kan de familie zijn, maar ook een community in een wijk of de bewoners van een flat, heeft meer te zeggen dan jij als individu. Veel is publiek en de persoonlijke levenssfeer hoeft dus ook veel minder beschermd te worden; veel ligt er toch al ‘op straat’. De Indiase privacywetgeving is zwak. Religie, seksuele oriëntatie, financiële situatie, tot welke kaste je behoort: bedrijven kunnen straffeloos met hun algoritmes koppelingen maken.

Wat is privé of personal space?

Je woont met twee kinderen, je ouders en je ega in een enkele kamer. Je ziet dus alles van elkaar, hoort alles en je mag overal deelgenoot aan zijn. Is het een wonder dat stelletjes uitwijken naar een koffietent of een parkje als ze bij elkaar willen zijn? Om privé te zijn. Er is geen andere weg. Thuis is er geen privé. Maar ook echt niet.

Of als je meer geld te besteden hebt, heb je een werkster, een kok, een nanny en een privéchauffeur. Die lopen in en uit. Die weten alles van zo’n familie. Hun nukken en ruzies, hun pleziertjes, hun strijd of karaktereigenschappen. Alles. Maar volgens mij is dat een bijkomstigheid en geen probleem in India. In een familie weet je alles van elkaar. En volgens mij is iedereen waanzinnig goed getraind in het liegen, verdraaien van de werkelijkheid. Dat kan in mijn ogen ook niet anders.

Een samenleving is gewend aan ogen, oren en voelsprieten. Veel wordt onthouden, veel wordt ongeschreven geregistreerd.

Voorbeeld: Op mijn verjaardag kom ik bij mijn vrijwilligerswerk aan. Ik word gefeliciteerd. Hoe weten ze dat ik jarig ben? Ik heb het aan niemand verteld. Ik natuurlijk vragen. Ja, ik heb weken geleden een kopie van mijn paspoort ingeleverd. Dit dus.

Ander voorbeeld: ik sta in de supermarkt af te rekenen. Haal uit mijn karretje mijn boodschappen om voor de kassajuffrouw neer te zetten. Naast mij staat een man bij een andere kassa uitgebreid te kijken wat ik allemaal gekocht heb. Ongeneerd. Zolang ik bezig ben, kijkt hij zwijgend toe. Ik heb de neiging om te vragen of ik iets van hem aanheb.

Het fenomeen supermarkt draait om het basisprincipe dat je zoveel mogelijk zelf kan kijken, beslissen en kopen wat je mee wilt nemen. In de beginjaren van de supermarkt heette dat volgens mij ook de zelfbediening. Nou, dat is een rekbaar begrip. Wat ik eerst dacht dat het een uitzondering was, blijkt toch meer standaard te zijn dan ik zou wensen. Je moet je voorstellen dat je voor een koelschap met zuivel staat. Komt er iemand van de winkel naast me staan en leest voor wat de verschillende producten zijn en wat het kost. Ik kan zelf ook lezen, denk ik dan… Ik pak ergens anders uit het schap een shampoo en er wordt mij gevraagd of ik niet een ander product zou willen kopen. Ik glimlach het weg en zeg dat ik toch bij mijn eigen keuze blijf. Van binnen ben ik geïrriteerd. En ik weet dat het lief bedoeld is.

In de metro lees ik op mijn e-reader. Mumbai is groot en je bent al snel drie kwartier onderweg. Plots tikt iemand naast me me aan. “Hello!” Fantastisch en irritant tegelijkertijd. Waar haalt iemand het recht vandaan… En het is zo lief bedoeld. Ga ik het hebben over rechten… privacyrechten? Een Indiase samenleving kent het recht van de groep, niet van het individu.

Empathie

Mensen kunnen je heel gemakkelijk en heel snel uit het moment halen. De momenten dat je bijvoorbeeld ergens aankomt en je eigenlijk met je hele zijn nog moet landen, zijn er tientallen taxichauffeurs die je aandacht opeisen. Je bent aan het genieten van dat wat je ziet, je bent aan het mijmeren of filosoferen over wat op je netvlies komt. Komt er iemand op je af: “Wat zoek je?” of “Wat kan ik voor je doen?”. Weg is het moment. Je bent aan het genieten van het uitzicht op een tempel, maar wordt er meteen uitgehaald door een verkoper die je een souvenir wil verkopen. Weg moment.

Heeft het met een gemis aan empathie te maken? Is dit een cultuurverschil? Wat speelt hier? Ik wil graag met rust gelaten worden. Heel simpel eigenlijk. Niet dat de ander er niet mag zijn, maar die moet vooral niet om aandacht gaan vragen en vooral niet op het verkeerde moment.

Een moment voor jezelf, behoefte om bepaalde momenten op jezelf te zijn: typisch westerse behoeften. Zo lijkt het althans. Twee werelden. In India voel ik: groepsharmonie gaat boven individuele expressie, er is enorm respect voor hiërarchie en er is een sterk ontwikkeld systeem van eer en gezichtsbehoud van de groep. Je bent echt nooit alleen. Dat botst met mijn wereld. In bezit genomen worden door de groep; ik kan er maar niet aan wennen. Ik wil zo graag leren om ze naast elkaar te laten bestaan. Dat doet recht aan mijn wereld en aan de Indiase.