Ad random van het elektranet gehaald
Libreville, Gabon
In zes jaar tijd heeft SEEG — de nationale energie- en watermaatschappij van Gabon — negen wisselingen aan de top meegemaakt. Negen. Niet-capabele mensen? Corruptie? Vriendjespolitiek? Je mag het zelf invullen.
SEEG is de organisatie die verantwoordelijk is voor de stroomuitval die we dagelijks in Libreville meemaken. Twee, soms drie uur per dag. Soms zes. Record staat op twaalf. Kers op de taart: het bedrijf zelf heeft 220 miljoen euro aan schulden uitstaan.
Hoe dit zo gekomen is, is eigenlijk geen ingewikkeld verhaal. Wel een pijnlijke.
Tot 2018 had Veolia, een Franse energiemultinational, de concessie voor elektriciteit en water in Gabon. Hoe zij daar ooit aan is gekomen, is een vraag die ik maar niet stel. Het Bongo-regime liet het bedrijf in 2018 gewapend overvallen en sommeerde hen te vertrekken. SEEG werd een staatsbedrijf. Maar er kwamen niet-specifiek Franse problemen voor in de plaats.
In 2023 werd berekend dat Gabon 300 megawatt aan capaciteit mist om aan de alsmaar stijgende vraag te voldoen. De infrastructuur is erbarmelijk — de minister van Energie geeft het zelf toe. De afgelopen tien tot vijftien jaar is er niets aan onderhoud gedaan. Waarom? Ik vul het maar even in. Een antwoord komt er toch niet. Als je als manager moet kiezen tussen een jacuzzi voor thuis of een te vervangen wijktrafo, wat doe je dan?
Miserabele uitkomst van deze optelsom: om de haverklap stroomuitval.
In augustus 2024 komt er een groot fraudeschandaal aan het licht. Er is geknoeid met elektriciteitsmeters voor woningen — verrassend: in het voordeel van SEEG. Coupleider en tot president uitgeroepen Oligui Nguema laat meteen een onderzoek instellen. Twee jaar later is het nog steeds muisstil. Niemand praat er meer over.
Ondertussen plaatst SEEG op social media pontificaal lijsten met de namen van klanten die een betaalachterstand hebben. Publiekelijk aan de schandpaal genageld. Iets met een splinter en een balk?
De oplossing?
In mei 2024 huurt het regime twee schepen van Karpowership, een Turks bedrijf: drijvende elektriciteitscentrales van in totaal 150 megawatt. Kosten: 23 miljoen euro per maand.
Een paar maanden later wordt het contract herzien. Er stonden nogal wat opmerkelijke clausules in. Zo was de duur vastgesteld tot 2045 — en als er twee maanden betaalachterstand zouden ontstaan, kon het Turkse Karpowership het Gabineze SEEG meteen overnemen.
Het contract is ontbonden. Een nieuw contract voor vijf jaar is ondertekend: 70 megawatt voor 2,7 miljoen euro per maand. Daar komen nog eens twee miljard CFA-francs per maand bovenop — zo’n drie miljoen euro — voor de brandstof waaraan het schip verslaafd is. Zware stookolie en diesel. We hebben het maar niet over de uitstoot.
In februari 2025 lijkt er een sabotageactie te zijn gepleegd bij een van de centrales ten zuiden van Libreville. Een woordvoerder waarschuwt stellig dat het regime “niet zal tolereren dat er in het duister wordt gewerkt om chaos en verdeeldheid te zaaien.”
Ja, “in het duister…”
In diezelfde maand wordt een demonstratie tegen de slechte elektravoorziening verboden — wegens de openbare orde.
Iemand die een video online plaatst van uren durende stroomuitval bij een eerstehulpafdeling wordt gearresteerd.
Geen politiek bewustzijn
Owone Nguema, filosoof, probeert dit alles te duiden op een onafhankelijk nieuwsplatform info241. Hij gaat wel een stapje verder dan boosheid richting management.
Hij verwerpt het simplistische etiket ‘incompetent’ voor de huidige machthebbers. Of het nu om de managers van SEEG gaat of de staat zelf met kwaadwillende en corrupte functionarissen. Dan richt je je te veel op de poppetjes, schrijft hij. Het probleem zit dieper: er bestaat geen collectief politiek bewustzijn, geen gedeeld belang. De staat is geen instrument dat het algemeen welzijn dient. De staat met haar schatkist is slechts oorlogsbuit voor een kleine groep.
Volgens Nguema is dit een gevolg van de koloniale opdeling in etnische groepen en je daar nog steeds naar gedragen. In plaats van een inclusieve samenleving op te bouwen, met een gedeeld cultureel erfgoed.
Dus, wie is er loyaal aan het netwerk, aan de etnische groep, aan de regio van herkomst? Daar gaat het om. Herverdeling van de buit binnen de eigen groep. Niets algemeen belang.
De rol van een staat zou je nobel kunnen omschrijven als een middel om het recht van de sterkste te overstijgen en de veiligheid en het welzijn van iedereen te garanderen. De staat dient in deze optiek de burgers. Dat wordt in het geval van o.a. Gabon volledig verdraaid.
Het zijn niet de burgers die een staat hebben, maar de bestuurders van de staat die een land hebben.
Maar dit gaat de dagelijkse praktijk in Gabon ver te buiten. Er worden nieuwe plannen gemaakt. Investeringen aangekondigd. Glunderende foto’s van Oligui Nguema bij buitenlandse financiers. Centrales plan en bouw je nu eenmaal niet binnen een jaar, dat is waar.
Maar op de korte termijn biedt dit geen soelaas. En de doorsnee-inwoner is de dupe. De vrouwen van de fruitkraampjes werken twaalf uur per dag en zitten ’s avonds ook nog eens in het donker. Kleine winkels vallen donker. Ziekenhuizen vallen donker. Het land valt donker.
Wisseling van personeel is verre van de oplossing voor de crisis. Negen directeuren hebben dat inmiddels bewezen.
De vraag die blijft hangen: wie betaalt dit eigenlijk allemaal? Het antwoord weet ik al. Maar ik stel hem toch.